ความสำคัญของการมีมิตรดี (๒)
English translation by Bhikkhu Sujato
At one time the Buddha was staying near Cālikā, on the Cālikā mountain.
Now, at that time Venerable Meghiya was the Buddha’s attendant. Then Venerable Meghiya went up to the Buddha, bowed, stood to one side, and said to him, “Sir, I’d like to enter Jantu village for alms.”
“Please, Meghiya, go at your convenience.”
Then Meghiya robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Jantu village for alms. After the meal, on his return from almsround in Jantu village, he went to the shore of Kimikālā river. As he was going for a walk along the shore of the river he saw a lovely and delightful mango grove.
It occurred to him, “Oh, this mango grove is lovely and delightful! This is good enough for striving for a gentleman wanting to strive. If the Buddha allows me, I’ll come back to this mango grove to meditate.”
Then Venerable Meghiya went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened, adding, “If the Buddha allows me, I’ll go back to that mango grove to meditate.”
“We’re alone, Meghiya. Wait until another mendicant comes.”
For a second time Meghiya said to the Buddha, “Sir, the Buddha has nothing more to do, and nothing that needs improvement. But I have. If you allow me, I’ll go back to that mango grove to meditate.”
“We’re alone, Meghiya. Wait until another mendicant comes.”
For a third time Meghiya said to the Buddha, “Sir, the Buddha has nothing more to do, and nothing that needs improvement. But I have. If you allow me, I’ll go back to that mango grove to meditate.”
“Meghiya, since you speak of striving in meditation, what can I say? Please, Meghiya, go at your convenience.”
Then Meghiya rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right. Then he went to that mango grove, and, having plunged deep into it, sat at the root of a certain tree for the day’s meditation. But while Meghiya was meditating in that mango grove he was beset mostly by three kinds of bad, unskillful thoughts, namely, sensual, malicious, and cruel thoughts.
Then he thought, “Oh lord, how incredible, how amazing! I’ve gone forth out of faith from the lay life to homelessness, but I’m still harassed by these three kinds of bad, unskillful thoughts: sensual, malicious, and cruel thoughts.”
Then Venerable Meghiya went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened.
“Meghiya, when the heart’s release is not ripe, five things help it ripen. What five?
Firstly, a mendicant has good friends, companions, and associates. This is the first thing …
Furthermore, a mendicant is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken. This is the second thing …
Furthermore, a mendicant gets to take part in talk about self-effacement that helps open the heart, when they want, without trouble or difficulty. That is, talk about fewness of wishes, contentment, seclusion, aloofness, arousing energy, ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. This is the third thing …
Furthermore, a mendicant lives with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They are strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. This is the fourth thing …
Furthermore, a mendicant is wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. This is the fifth thing that, when the heart’s release is not ripe, helps it ripen.
A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to be ethical …
A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to take part in talk about self-effacement that helps open the heart …
A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to be energetic …
A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to be wise …
But then, a mendicant grounded on these five things should develop four further things. They should develop the perception of ugliness to give up greed, love to give up hate, mindfulness of breathing to cut off thinking, and perception of impermanence to uproot the conceit ‘I am’. When you perceive impermanence, the perception of not-self becomes stabilized. Perceiving not-self, you uproot the conceit ‘I am’ and attain extinguishment in this very life.”
English translation by Suddhāso Bhikkhu
On one occasion the Blessed One was dwelling at Cālikā, on Cālikā Mountain. On that occasion Venerable Meghiya was the Blessed One‘s attendant. Venerable Meghiya went to the Blessed One, bowed to him, and stood to one side. While standing to one side, Venerable Meghiya said to the Blessed One, “Bhante, I wish to enter Jantu Village for alms.”
“Meghiya, you may do as you wish.”
Then in the morning Venerable Meghiya dressed, took his bowl and robe, and entered Jantu Village for alms. He went for alms in Jantu Village, and while returning from almsround after finishing his meal, he went to the bank of the Kimikāḷā River. While walking along the bank of the Kimikāḷā River, he saw a tranquil and pleasant mango grove. Seeing this, he thought, “Ah, what a tranquil and pleasant mango grove! It would be a suitable place of striving for a person in need of striving. If the Blessed One allows me, I will come to this mango grove for striving.”
Then Venerable Meghiya went to the Blessed One, bowed to him, and sat to one side. While seated to one side, Venerable Meghiya said to the Blessed One, “Bhante, this morning I dressed, took my bowl and robe, and entered Jantu Village for alms. I went for alms in Jantu Village, and while returning from almsround after finishing my meal, I went to the bank of the Kimikāḷā River. While walking along the bank of the Kimikāḷā River, I saw a tranquil and pleasant mango grove. Seeing this, I thought, ‘Ah, what a tranquil and pleasant mango grove! It would be a suitable place of striving for a person in need of striving. If the Blessed One allows me, I will come to this mango grove for striving.’ IF the Blessed One allows me, I will go to that mango grove for striving.”
“Wait a bit, Meghiya. I am alone. Wait until another monk comes.”
A second time, Venerable Meghiya said to the Blessed One, “Bhante, the Blessed One does not need to do anything or to accumulate anything. But, Bhante, I still have more I need to do and to accumulate. If the Blessed One allows me, I will go to that mango grove for striving.”
“Wait a bit, Meghiya. I am alone. Wait until another monk comes.”
A third time, Venerable Meghiya said to the Blessed One, “Bhante, the Blessed One does not need to do anything or to accumulate anything. But, Bhante, I still have more I need to do and to accumulate. If the Blessed One allows me, I will go to that mango grove for striving.”
“Meghiya, what can we say to someone speaking of striving! Meghiya, do as you wish.”
Then Venerable Meghiya rose from his seat and bowed to the Blessed One. Having paid respects, he went to the Mango Grove, entered it, and sat at the base of a certain tree for the day. Then for most of the time that Venerable Meghiya was dwelling in that mango grove, he was overcome by three kinds of harmful, unwholesome thoughts: sensual thoughts, aversive thoughts, and cruel thoughts. Then he thought, “Astounding! Incredible! Out of faith, I have left lay life and become a monastic, yet I am filled with these three kinds of harmful, unwholesome thoughts – sensual thoughts, aversive thoughts, and cruel thoughts.”
Then Venerable Meghiya went to the Blessed One, bowed to him, and sat to one side. While seated to one side, Venerable Meghiya said to the Blessed One, “Bhante, most of the time that I was dwelling in that mango grove, I was overcome by three kinds of harmful, unwholesome thoughts: sensual thoughts, aversive thoughts, and cruel thoughts. Then I thought, ‘Astounding! Incredible! Out of faith, I have left lay life and become a monastic, yet I am filled with these three kinds of harmful, unwholesome thoughts – sensual thoughts, aversive thoughts, and cruel thoughts.’”
“Meghiya, when mental liberation has not fully ripened, there are five things which are conducive to full ripening. What five?
“Here, Meghiya, a monk has good spiritual friends, good spiritual companions, good spiritual associates. Meghiya, when mental liberation has not fully ripened, this is the first thing which is conducive to full ripening.
“This is another one, Meghiya: a monk is virtuous, self-restrained in accordance with the monastic rules, consummate in behavior and conduct, seeing even minor transgressions as dangerous, committed to training himself in the precepts. Meghiya, when mental liberation has not fully ripened, this is the second thing which is conducive to full ripening.
“This is another one, Meghiya: there are conversations which are supportive for developing humility and helpful for opening one‘s mind – such as conversations about having minimal wishes, about contentment, about seclusion, about non-involvement, about arousing energy, about morality, about concentration, about wisdom, about liberation, and about the knowledge and vision of liberation – and whenever one wishes, one can easily and without difficulty have such conversations. Meghiya, when mental liberation has not fully ripened, this is the third thing which is conducive to full ripening.
“This is another one, Meghiya: a monk makes effort to discard unwholesome things and to take up wholesome things; he is steadfast, powerful, and unrelenting regarding wholesome things. Meghiya, when mental liberation has not fully ripened, this is the fourth thing which is conducive to full ripening.
“This is another one, Meghiya: a monk is wise, endowed with the wisdom that knows arising and vanishing, that leads to noble breakthrough and to the complete elimination of suffering. Meghiya, when mental liberation has not fully ripened, this is the fifth thing which is conducive to full ripening.
“Meghiya, this can be expected of a monk who has good spiritual friends, good spiritual companions, and good spiritual associates: ‘He will be virtuous, self-restrained in accordance with the monastic rules, consummate in behavior and conduct, seeing even minor transgressions as dangerous, and committed to training himself in the precepts.’
“Meghiya, this can be expected of a monk who has good spiritual friends, good spiritual companions, and good spiritual associates: ‘There are conversations which are supportive for developing humility and helpful for opening one‘s mind – such as conversations about having minimal wishes, about contentment, about seclusion, about non-involvement, about arousing energy, about morality, about concentration, about wisdom, about liberation, and about the knowledge and vision of liberation – and whenever he wishes, he will easily and without difficulty have such conversations.’
“Meghiya, this can be expected of a monk who has good spiritual friends, good spiritual companions, and good spiritual associates: ‘He will make effort to discard unwholesome things and to take up wholesome things; he will be steadfast, powerful, and unrelenting regarding wholesome things.’
“Meghiya, this can be expected of a monk who has good spiritual friends, good spiritual companions, and good spiritual associates: ‘He will be wise, endowed with the wisdom that knows arising and vanishing, that leads to noble breakthrough and to the complete elimination of suffering.’
“From that, Meghiya, a monk who is established in these five things should develop four additional things: non-beauty should be developed for the discarding of lust, loving-kindness should be developed for the discarding of aversion, mindfulness of breathing should be developed for the severing of thought, and recognition of impermanence should be developed for completely uprooting the conceit of self-existence. Meghiya, one who recognizes impermanence establishes the recognition of not-self. One who recognizes not-self reaches the complete uprooting of the conceit of self-existence – immediately visible Nibbāna.”
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่จาลิกบรรพต เขตเมืองจาลิกา สมัยนั้น ท่านพระเมฆิยะเป็นภิกษุอุปัฏฐากพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะเข้าไปหาพระผู้มีพระภาคยังที่ประทับ อภิวาทแล้วยืนอยู่ในที่สมควร ครั้นแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคว่า.
ภันเต ข้าพระองค์ปรารถนาจะเข้าไปบิณฑบาตในชันตุคาม.
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า เมฆิยะ เธอจงทราบกาลที่สมควรในบัดนี้เถิด.
ครั้งนั้น เป็นเวลาเช้า ท่านพระเมฆิยะครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังชันตุคาม ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในชันตุคามเสร็จแล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัตตาหาร ได้เข้าไปยังฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา เมื่อท่านพระเมฆิยะเที่ยวเดินพักผ่อนอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ได้เห็นอัมพวัน (ป่ามะม่วง) ที่งดงาม น่ารื่นรมย์ ครั้นแล้ว จึงมีความคิดอย่างนี้ว่า อัมพวันนี้ช่างงดงาม น่ารื่นรมย์จริงหนอ เหมาะสมกับการบำเพ็ญเพียรของกุลบุตรผู้ต้องการบำเพ็ญเพียร ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาต เราจะมายังอัมพวันนี้เพื่อบำเพ็ญเพียร.
ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะเข้าไปหาพระผู้มีพระภาคยังที่ประทับ อภิวาทแล้วนั่งในที่สมควร ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคว่า.
ภันเต ในเวลาเช้า ข้าพระองค์ครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรและจีวร เข้าไปบิณฑบาตในชันตุคาม ครั้นเที่ยวบิณฑบาตในชันตุคามเสร็จแล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัตตาหาร ได้เข้าไปยังฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ภันเต เมื่อข้าพระองค์เที่ยวเดินพักอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา ได้เห็นอัมพวันที่งดงาม น่ารื่นรมย์ ครั้นแล้ว ข้าพระองค์จึงมีความคิดอย่างนี้ว่า อัมพวันนี้ช่างงดงาม น่ารื่นรมย์จริงหนอ เหมาะสมกับการบำเพ็ญเพียรของกุลบุตรผู้ต้องการบำเพ็ญเพียร ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาต เราจะมายังอัมพวันนี้เพื่อบำเพ็ญเพียร หากพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาต ข้าพระองค์จะไปยังอัมพวันนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร.
เมื่อท่านพระเมฆิยะทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้กล่าวกับท่านพระเมฆิยะว่า เมฆิยะ เธอจงรอก่อน เราอยู่ผู้เดียว เธอจงรออยู่จนกว่าจะมีภิกษุรูปอื่นมาแทน.
แม้ในครั้งที่ ๒ ท่านพระเมฆิยะได้ทูลพระผู้มีพระภาคว่า ภันเต พระผู้มีพระภาคไม่มีกิจที่จะต้องทำให้ยิ่งขึ้นไปอีก ทั้งไม่มีการสั่งสมกิจที่ได้ทำแล้ว ส่วนข้าพระองค์ยังมีกิจที่จะต้องทำให้ยิ่งขึ้นไปอีก ทั้งยังต้องสั่งสมกิจที่ได้ทำแล้ว หากพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาต ข้าพระองค์จะไปยังอัมพวันนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร.
พระผู้มีพระภาคกล่าวว่า เมฆิยะ เธอจงรอก่อน เราอยู่ผู้เดียว เธอจงรออยู่จนกว่าจะมีภิกษุรูปอื่นมาแทน.
แม้ในครั้งที่ ๓ ท่านพระเมฆิยะก็ได้ทูลพระผู้มีพระภาคว่า ภันเต พระผู้มีพระภาคไม่มีกิจที่จะต้องทำให้ยิ่งขึ้นไปอีก ทั้งไม่มีการสั่งสมกิจที่ได้ทำแล้ว ส่วนข้าพระองค์ยังมีกิจที่จะต้องทำให้ยิ่งขึ้นไปอีก ทั้งยังต้องสั่งสมกิจที่ได้ที่ทำแล้ว หากพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาต ข้าพระองค์จะไปยังอัมพวันนั้นเพื่อบำเพ็ญเพียร.
พระผู้มีพระภาคกล่าวว่า เมฆิยะ เมื่อเธอกล่าวอยู่ว่าจะไปบำเพ็ญเพียร เราจะพึงว่าอะไร เมฆิยะ เธอจงทราบกาลที่สมควรในบัดนี้เถิด.
ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะลุกจากที่นั่ง อภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วเข้าไปยังอัมพวัน อาศัยที่อัมพวันนั้น และได้นั่งพักกลางวันอยู่ที่โคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้งนั้น เมื่อท่านพระเมฆิยะพักอยู่ที่อัมพวันนั้น อกุศลวิตกอันบาป ๓ ประการก็เกิดขึ้นเรื่อยๆ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตกก็เกิดขึ้นเรื่อยๆ ลำดับนั้น ท่านพระเมฆิยะได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมาแล้วหนอ ที่เราผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา ก็ยังถูกอกุศลวิตกอันเป็นบาป ๓ ประการครอบงำเอาได้ คือ ยังถูกกามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตกครอบงำเอาได้.
ครั้งนั้น ท่านพระเมฆิยะเข้าไปหาพระผู้มีพระภาคยังที่ประทับ อภิวาทแล้วนั่งในที่สมควร ครั้นแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคว่า ภันเต เมื่อข้าพระองค์อยู่ในอัมพวันนั้น อกุศลวิตกอันบาป ๓ ประการก็เกิดขึ้นเรื่อยๆ คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก ก็เกิดขึ้นเรื่อยๆ ข้าพระองค์นั้น ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมาแล้วหนอ ที่เราผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา ก็ยังถูกอกุศลวิตกอันเป็นบาป ๓ ประการครอบงำเอาได้ คือ ยังถูกกามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตกครอบงำเอาได้.
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า เมฆิยะ ธรรม ๕ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความแก่กล้าของเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่กล้า ธรรม ๕ ประการอะไรบ้าง คือ
๑) เมฆิยะ ในกรณีนี้ ภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีพวกพ้องดี เมฆิยะ นี้เป็นธรรมที่เป็นไปเพื่อความแก่กล้าของเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่กล้า ประการที่ ๑.
๒) เมฆิยะ ข้ออื่นยังมีอีก คือ ภิกษุเป็นผู้มีศีล สำรวมแล้วด้วยการสำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยมารยาทและโคจร มีปกติเห็นเป็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เมฆิยะ นี้เป็นธรรมที่เป็นไปเพื่อความแก่กล้าของเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่กล้า ประการที่ ๒.
๓) เมฆิยะ ข้ออื่นยังมีอีก คือ ภิกษุเป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้ไม่ยาก ได้ไม่ลำบาก ซึ่งถ้อยคำอันเป็นเครื่องขูดเกลากิเลสอย่างยิ่ง เป็นที่สบายแก่การเปิดโล่งแห่งจิต คือ อัปปิจฉกถา (เรื่องปรารถนาน้อย) สันตุฏฐิกถา (เรื่องความสันโดษ) ปวิเวกกถา (เรื่องความสงบ) อสังสัคคกถา (เรื่องความไม่คลุกคลี) วิริยารัมภกถา (เรื่องปรารภความเพียร) สีลกถา (เรื่องศีล) สมาธิกถา (เรื่องสมาธิ) ปัญญากถา (เรื่องปัญญา) วิมุตติกถา (เรื่องวิมุตติ) วิมุตติญาณทัสสนกถา (เรื่องวิมุตติญาณทัสสนะ) เมฆิยะ นี้เป็นธรรมที่เป็นไปเพื่อความแก่กล้าของเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่กล้า ประการที่ ๓.
๔) เมฆิยะ ข้ออื่นยังมีอีก คือ ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรมทั้งหลาย เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรมทั้งหลาย เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย เมฆิยะ นี้เป็นธรรมที่เป็นไปเพื่อความแก่กล้าของเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่กล้า ประการที่ ๔.
๕) เมฆิยะ ข้ออื่นยังมีอีก คือ ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่รู้ถึงความเกิดขึ้นและความดับไป อันเป็นอริยะ เป็นเครื่องชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยถูกต้อง เมฆิย นี้เป็นธรรมที่เป็นไปเพื่อความแก่กล้าแห่งเจโตวิมุตติที่ยังไม่แก่กล้า ประการที่ ๕.
เมฆิยะ เมื่อภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีพวกพ้องดี ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอจะพึงหวังได้ คือ จักเป็นผู้มีศีล สำรวมแล้วด้วยการสำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยมารยาทและโคจร มีปกติเห็นเป็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย.
เมฆิยะ เมื่อภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีพวกพ้องดี ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอจะพึงหวังได้ คือ จักเป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้ไม่ยาก ได้ไม่ลำบาก ซึ่งถ้อยคำอันเป็นเครื่องขูดเกลากิเลสอย่างยิ่ง เป็นที่สบายแก่การเปิดโล่งแห่งจิต คือ เรื่องปรารถนาน้อย เรื่องความสันโดษ เรื่องความสงบ เรื่องความไม่คลุกคลี เรื่องปรารภความเพียร เรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา เรื่องวิมุตติ เรื่องวิมุตติญาณทัสสนะ.
เมฆิยะ เมื่อภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีพวกพ้องดี ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอจะพึงหวังได้ คือ จักเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรมทั้งหลาย เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรมทั้งหลาย เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย.
เมฆิยะ เมื่อภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีพวกพ้องดี ข้อนี้เป็นสิ่งที่เธอจะพึงหวังได้ คือ จักเป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่รู้ถึงความเกิดขึ้นและความดับไป อันเป็นอริยะ เป็นเครื่องชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยถูกต้อง.
เมฆิยะ ภิกษุนั้น ตั้งอยู่ในธรรม ๕ ประการเหล่านั้นแล้ว พึงเจริญธรรม ๔ ประการเหล่านี้ให้ยิ่งขึ้นไป คือ เจริญอสุภะ เพื่อละราคะ เจริญเมตตา เพื่อละพยาบาท เจริญอานาปานสติ เพื่อตัดซึ่งวิตก เจริญอนิจจสัญญา เพื่อถอนอัส๎มิมานะ เมฆิยะ เมื่อเจริญอนิจจสัญญา อนัตตสัญญาย่อมมั่นคง ผู้มีอนัตตสัญญา ย่อมถึงซึ่งการถอนอัส๎มิมานะ คือ บรรลุนิพพานได้ในปัจจุบันนั่นเทียว.
-บาลี อํ. นวก. 23/369/207., -บาลี ขุ อุ. 25/126/88.
https://84000.org/tipitaka/pali/?23//369,
https://etipitaka.com/read/pali/24/369
